काठमाडौं । नेपालमा पछिल्ला दिनमा चर्चामा रहेको यांगो (Yango) नामक राइड-हेलिङ एपबारे गम्भीर प्रश्न उठेका छन्। देख्नमा सवारी सेवा दिने सामान्य एपजस्तो लागे पनि यसको व्यवसायिक मोडल र वित्तीय पारदर्शिता विषयमा शंका बढ्दै गएको छ।
यात्रु ६०० तिर्छ, ड्राइभरलाई ८०० !
अध्ययनले देखाउँछ, यदि यात्रुले ६०० रुपैयाँमा यात्रा बुक गर्छ भने, ड्राइभरले पाउने रकम ६५०, ७०० वा कहिलेकाहीँ ८०० रुपैयाँसम्म हुन्छ।
यसरी यात्रुबाट उठाएको रकमभन्दा बढी रकम ड्राइभरलाई “Bonus” वा “Promotion” शीर्षकमा दिइँदै आएको तथ्य सतहमा आएको छ।
प्रश्न : यो अतिरिक्त पैसा कहाँबाट आउँछ ?
दिनमा हजारौं बुकिङ हुने यांगोमा, हरेक ट्रान्जेक्सनमा ५० देखि २०० रुपैयाँसम्म कम्पनीले अतिरिक्त व्यहोर्दा, दैनिक लाखौं रुपैयाँ बैंकिङ प्रणालीमार्फत भित्रिन्छ।
त्यो पैसा नेपालको भित्री आय होइन भने, बाहिरबाट आएको "Subsidy" को नाममा आएको हुनसक्छ भन्ने आशंका थप गहिरो बनेको छ।
कालो धन सेतो बनाउने माध्यम ?
वित्तीय विशेषज्ञहरूको भनाइमा, संसारका थुप्रै मुलुकमा कालो धनलाई “Subsidy” वा “Incentive” को नाममा सेतो बनाइने गरेको छ।
त्यसरी विदेशबाट आएको रकम वैध व्यवसायिक खर्चको रूपमा देखाइन्छ। ड्राइभरको खातामा गएको रकम त "आम्दानी" देखिन्छ तर वास्तविकता भने अर्कै हुन्छ।
दीर्घकालीन असर के पर्छ ?
यदि यो केवल "प्रमोशन" को नाममा गरिएको व्यवसायिक रणनीति हो भने पनि, दीर्घकालीन रूपमा अस्थिर हुने सम्भावना छ।
यांगोले सस्तो भाडा र बोनसको लोभमा ग्राहक तथा ड्राइभर त आकर्षित गर्न सक्छ, तर पछि महँगो हुँदा प्रयोगकर्ताले छाड्ने र नेपाली ट्याक्सी तथा बाइक व्यवसायीलाई ठुलो असर पर्ने खतरा हुन्छ।
अनुसन्धान आवश्यक
यसैले, यांगोको व्यवसायिक मोडलबारे खुला छलफल र अनुसन्धान आवश्यक देखिएको छ।
यात्रु र ड्राइभर दुवैलाई फाइदा हुने, तर नेपालकै वित्तीय प्रणालीलाई शंका उत्पन्न नहुने गरी स्पष्ट मोडल ल्याउनुपर्ने माग उठेको छ।
निष्कर्ष
यो कुनै आरोप होइन, तर यांगोले आफ्ना प्रयोगकर्तासमक्ष पारदर्शी जवाफ दिनुपर्ने समय आएको छ। नेपालको ट्याक्सी तथा बाइक व्यवसायलाई दीर्घकालीन असर नपर्ने गरी सम्बन्धित निकायबाट यसको नियमन र अनुगमन जरुरी छ।
2025-06-17-10-06-23-800x533.jpeg)
