(श्रीमतीका हत्यारा सशस्त्र प्रहरी बलको पूर्व डीआईजी रञ्जन कोइरालालाई सर्वोच्च अदालतले ‘चित्त’को आधारमा छाडेपछि प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्र शमशेर जवरामाथि गम्भीर प्रश्न खडा भएको छ । सर्वश्वसहित २० वर्ष कैद सजाय पाएका कोइरालालाई बच्चाबच्चीको लालनपालनमा समस्या हुने भनेर सामान्य तर्क राखेर जेलमुक्त गरेपछि ज।ब।रा।लाई महाअभियोग लगाउनसमेत सडकबाट आवाज घन्कियो । तर अदालतको गरिमालाई कायम राख्दै ज।ब।रा।ले राजीनामा दिनु नै उपयुक्त हुने तर्क पनि गरियो । अन्ततः उक्त मुद्दामा सर्वोच्चमा पुनरावलोकन हुने भएपछि यसले अर्कै मोड लिएको पनि बताइन्छ । यो घटनाले अदालतको गरिमालाई कहाँ पु¥याउला रु यही सेरोफेरोमा आधारित रहेर पूर्व प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीसंग कुराकानी गरेका छौं–सम्पादक)
० प्रधानन्यायाधीश ज.ब.रा.ले श्रीमती हत्यारा रञ्जन कोइरालाको कैद मिनाहा गरिनुलाई के कसरी हेर्नु भएको छ ?
–मुद्दामा रिहाई गर्नु, प्रमाणको विवेचना गर्नु, प्रमाणका आधारमा फैसला गर्नु अदालतको काम हो । संघीन अपराधमा त्यो पनि सुरक्षाकर्मी हामी भन्छौं नि आपद प¥यो भने ओहो प्रहरी आएपछि मेरो जीवन बाँच्छ भने झैं त्यस्तो अवस्थामा भएको घटना दर्दनाक घटना हो । सबैजनाले यसको बारेमा चासो राखेका छन् । खासगरी प्रधानन्यायाधीशले मुद्दाकै बारेमा मिसिलकै बारेमा पल्ट्याएर यो गर्नु र त्यो गर्नु भन्न त मिल्दैन । निश्चय पनि ज।ब।रा।का विगतका क्रियाकलापले उहाँ स्पष्ट रुपमा एउटा न्यायिक विचलनमा परेको व्यक्ति हो ।
० कसरी न्यायिक विचलनमा भनेर आरोप लगाउँदै हुनुहुन्छ ?
–संसारमा कुनै पनि न्यायाधीशलाई न्यायिक टिप्पणी कुनै फैसलाबाट भयो भने त्यो न्यायिक टिप्पणी भएको व्यक्ति प्रधानन्यायाधीश भएको सायद संसारमा होला । उहाँ न्यायिक टिप्पणी ९तिम्रा फैसलाहरू उपयुक्त छैनन् भनेर० भएर राजीनामा गर्नेसम्मको अवस्था आइसकेपछि संगैको एकजना भुपध्वज अधिकारी रिटायर्ड हुनुभयो । कोमलनाथ शर्माले राजीनामा दिएर जानुभयो । त्यो बेलाको न्यायिक टिप्पणी गर्ने न्यायाधीशहरूसित अहिलेको गठबन्धनबाट उहाँले कुर्सी जोगाएर यो ठाउँमा आउनु भएको हो । त्यस्तै सर्वोच्च अदालतमा मेरो कार्यकालमा उहाँले कस्तो कस्तो साजिस गर्नुभयो । कसरी अदालतलाई हड्ताल गराउनु भयो ।
० उहाँले त राम्रो काम गर्नुभएको भनेर प्रशंसा हुन्छ त न्यायिक क्षेत्रमा ?
–(हाँस्दै) । त्यस्तो केही ऐतिहासिक काम गरेजस्तो त लाग्दैन । केही सुधारेको देख्दिन । न्यायालय भनेको पद्धति, प्रणाली र नजिरहरूबाट चल्ने विषय हो । सिडियो जस्तो हो र न्यायाधीश भनेको रु उहाँलाई यत्रो दोष लागेको छ । कृुनै न्यायाधीशलाई हप्काउनु भएको छ । कसैलाई राजीनामा गर्न लगाउनु भएको छ । कसैको जागिर खाइदिनुभा’छ । अनि अदालतमा विचाराधीन मुद्दा छ त्यसको न्यायाधीशले यस्तो ग¥यो भनेर कुनै साजिसपूर्ण मिडियाले भन्दियो भने त्यसलाई सरुवा गर्दिने, अन्त पठाइदिने । अनि त्यो न्यायाधीशले कसरी काम गर्छ रु त्यसकारण उहाँले कुनै पनि न्यायिक आचरण, न्यायिक इन्साफ गर्दाखेरी विधि, पद्धति र प्रक्रियालाई अपनाउनु भएको छैन ।
० अपवादमा यस्ता मुद्दा त हुन्छन् नि हैन र ?
–मुद्दाको भित्रको प्रवेश हैन कि कस्तो पात्रत्वलाई तपाईले प्रधानन्यायाधीश बनाएर राख्नु भएको छ भन्ने हो । न्यायिक टिप्पणीमा परेको, संविधान नै उल्लंघन गरेर भएको ९संविधानमा न्यायपरिषदको सदस्य पदेन हुन्छ । वरिष्ठ न्यायाधीश न्यायपरिषदको सदस्य हुन्छ । त्यो वरिष्ठ न्यायाधीशलाई छलेर अर्को न्यायाधीशलाई ल्याएर तपाईले काम कार्वाही गराउनु हुन्छ । ० न्यायिक विचलनमात्र हैन साजिसपूर्ण ढङ्गबाट काम गर्ने र प्रधानन्यायाधीशलाई तँ अवकाश प्राप्त भइस् भनेर सर्वोच्च अदालतको फैसला र न्यायपरिषदको निर्णय सबैलाई लत्याएर अवकाश दिने मान्छेलाई अनि जागिर खाइरहेको मुख्य रजिष्टारलाई तेरो जागिर खाइदिम् कि समाप्त पारिदिउँ भन्दै हप्काइदप्काइ पारेर ‘हजुर मेरो त बच्चाबच्ची पाल्नुछ’ भनेर उसलाई विवशमा पार्नु के हो ?
० त्यसो भए ज।ब।रा।कै फैसला न्यायिक पुनरावलोकन हुनु के त ?
–यसलाई राम्रो काम भनिएको भए गलत हो । यो त साजिसपूर्ण काम हो । यति छिटोछिटो कहीं काम हुन्छ रु महान्यायाधिवक्ताले उनलाई बचाउनका लागि सकिन्छ कि भनेर गरेको प्रयास हो । चोलेन्द्र र महान्यायाधिवक्ता अग्नि खरेल एकै ठाउँमा काम गरेका मान्छे हुन् । चोलेन्द्रकै फार्ममा अग्निले काम गरेका थिए पहिला । स्वविवेकीय अधिकार प्रयोग गरेकोमा त पुनरावलोकन लाग्दैन भनेर कतिपय नजिरहरू छन् सर्वोच्च अदालतसंग । त्यसैको आधारमा महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयले कतिपय मुद्दाहरू तामेलीमा राखिदिएको छ ।
० अब त पल्ला ज.ब.रा.को पक्षमा आइसक्यो भन्छन् नि ?
–फैसला सुल्टेला वा उल्टेला त्यो मतलबको विषय होइन । मुद्दाको मेरिटभित्र बसेर मैलेभन्न पनि मिल्दैन । तर यत्रो सारा पब्लिकको कन्सर्न किन भइरहेको छ भने त्यहाँ केही न केही कर्तूत भएको छ । त्यसको पछाडि ठूलो साजिस छ । फैसला भएको दिन नहुने । चुप लागेर बस्ने । सर्वोच्च अदालतको फैसला दुई दुई वर्ष भा’छैन । अनि यो चाहिं १५ दिन २० दिनमै फैसला गरेर पुनरावलोकन के को लागि गरेको रु कसलाई गरेको रु कसलाई बचाउन गरेको रु त्यसकारण यसमा गठगामस जोडिएको छ । गठकाम यसअर्थमा जान्छ उनको भित्री संरचनाभित्र केपी ओलीले भन्नुभयो नि म अनियमितता पनि गर्न दिन्न, भ्रष्टाचार पनि गर्न दिन्न । कथनी र करनीमा धेरै फरक छ ।
० प्रधानन्यायाधीश सिष्टममा चल्नु हुन्न ?
– प्रधानन्यायाधीश सिष्टमबाट चल्ने व्यक्ति होइन । निश्चित गठगामसमा आफ्नो व्यक्तित्व बनाएर आएको व्यक्ति हो । त्यो गठगामसभित्र अहिले शंकास्पद रुपले पुनरावलोकनको छिटो छिटो निवेदन दर्ता गरिएको छ । रातारात गरिएको छ । र उहाँलाई बचाउने धेयबाट यो काम गरिएको छ । न्यायिक टिप्पणी भएको मान्छे प्रधानन्यायाधीश भएको संसारमा कहाँ छ ?
० ज.ब.रा. हुनु भयो त ?
–भयो । यो तिकडम हो ।
० सम्बन्ध राम्रो भएर पनि त हुन्छ ?
–आचारसंहिता भनेको के हो । न्यायाधीशको आचारसंहिता । न्यायाधीशले सर्वोच्च अदालतमा हड्ताल गर्न मिल्छ रु हड्तालमा उक्साउने मान्छे ज।ब।रा। हैन रु सात सात जना न्यायाधीशलाई उठाएर हड्ताल गराएको हैन उहाँले रु उहाँ आचारसंहिताभित्र बस्नै सक्नुहुन्न ।
० उहाँका गलत काम के के हुन् ?
–अहिले त जल्दोबल्दो रञ्जन कोइरालाको मुद्दा हो । त्यसबाहेक पहिलो न्यायिक टिप्पणीमा परेको व्यक्ति, दोस्रो हड्ताल गराउने व्यक्ति, तेस्रो इजलासको डेकोरोम छोडेर ७ जनाका अलावा ६ जनाले गराएको व्यक्ति, चौथो उहाँले काम गराएको रजिष्टारालाई डिमोसन गराएर आफ्नो मान्छे ल्याएको व्यक्ति, पाँचौं रातारात भेट गरेको व्यक्ति, छैटौं सबै न्यायाधीशलाई त्राही त्राही पार्नुभाथ्यो । सबै न्यायाधीशसंग मैले कुराकानी ग¥या छु । कुन मान्छेलाई जेल राख्नुपर्छ र कुनलाई धरौटी लिनुपर्छ सबैमा उहाँको हस्तक्षेप हुन्छ । एउटा न्यायाधीशले स्वतन्त्र रुपले काम गर्न पाउँदैन ।
० भनेपछि उहाँ राजनीतिक रुपमा पनि निकै शक्तिशाली होइन ?
–शक्ति नै सबैभन्दा खराव पक्ष हो नि । राजा महेन्द्रसित त्यत्रो ठूलो शक्ति थियो । बिपीलाई नै कू गरिदिएर त्यसपछि शासन चलाइदिए । त्यस्तो शक्ति त शक्ति हैन नि । न्यायाधीश त आचरणमा, पद्धतिमा, प्रणालीमा, नजिरहरूमा चलेको हुनुपर्छं÷हुन्छ ।
० त्यसो भए रञ्जन कोइराला प्रकरणमा प्रधानन्यायाधीश चुक्नु भएकै हो ?
–त्यसमा पनि केही भनिरहनु जरुरी छ र रु त्यो त सारा लोकले भनिरा’छन् । एउटा प्रधानन्यायाधीशले इज्जतपूर्ण बस्न पाउँछ । उसको स्वाभिमान हुन्छ । प्रधानन्यायाधीशलाई लल्कार्नेहरूले ठीक गरे भनेर उहाँले नै सिद्धान्त प्रतिवादन गर्नुभा’छ । अहिले त त्यसको ठ्याक्कै लागू भएको छ । यहाँ बुढी मरी भनेर हैन काल आयो भनेर डराउने जस्तो भएको छ । मेरो विरुद्धमा कीर्ते नागरिकता, कीर्ते सर्टिफिकेट भनेर चिच्याएको हैन रु अहिले पनि मलाई हत्कडी लगाएर लिएर गए भयो नि त । के मेरो कीर्ते नागरिकता छ रु के मेरो कीर्ते सर्टिफिकेट छ ?
० यो कतै तपाईले उहाँ विरुद्ध रीस साँधेको त हैन ?
–विल्कुल हैन । यस्तो मान्छेलाई न्यायालयमा राखिरहनु भनेको समग्र रुपमा स्वतन्त्र न्यायालयमाथि धावा बोल्नु हो ।
० उहाँलाई प्रधानन्यायाधीशबाट हटाउनु पर्छ भन्ने हो ?
–उहाँसंग नैतिकता छ भने एकछिन पनि बस्ने अधिकार छैन । तैंले गरेको फैसला ठीक छैन भनेर तीन जना न्यायाधीशले पुनराबलोकन दिए ।
० यसअघि पनि त प्रधानन्यायाधीशको फैसलामा निस्सा पाएका घटना छन्, उहाँलाई मात्र किन दोष ?
–त्यसमा र यसमा फरक छ । अपवाद छ । उहाँसित अहिले ठूलो शक्ति छ । पोलिटिकल ब्याकमा धेरै ठूलो शक्ति छ । जहाँ पद्धतिबाट काम हुँदैन त्यहाँ न्यायिक विचलन हुन्छ । जब न्यायिक विचलन हुन्छ त्यस्तो न्यायाधीश सफल हुन सक्दैन । त्यस्तो न्यायाधीश निष्पक्ष हुन सक्दैन । त्यस्तो न्यायाधीशबाट गरिएका सम्पादित कार्यहरू अवश्य पनि त्रुटीपूर्ण हुन्छन् ।
० तपाईलाई उहाँले दुःख दिएको हो ?
–मलाई अदालतबाट निस्किसकेपछि उहाँ र उहाँको टिम भएर यसलाई के के ग¥या छ सबै खोलम भनेर सात जनाको टिम बनाएर मेरो विरुद्धमा अभियान चलाएर एउटा फैसला आजसम्म हेर्नुभएन । एउटा मुद्दामा रायबाझी गरेको थिएँ । ए प्रधानन्यायाधीशले रायबाझी गरेर उल्टियो भनेर पत्रिकामा लेखाए । सामना गर्न सक्नु्प¥यो नि । म रिटायर्ड हुने बेलामा पनि राजीनामा गर्ने बेलामा पनि पटक पटक भनिराछु कि न्यायालय यसरी चल्दैन । विधि र प्रक्रिया नभएका न्यायाधीशहरू अहिले न्यायालयमा छन् । अहिले उनीहरूकै वर्चश्व छ ।
० सत्ताधारी र प्रतिपक्षी दलले नै रञ्जन कोइराला मुद्दामा ज.ब.रा.लाई महाअभियोग लगाउन नसकिने बताइसकेका छन् त ?
–म सांसद होइन त्यो म जान्दिन । तर संगीनभन्दा संगीन अपराधमा प्रधानन्यायाधीश आफै सहभागी भएर बिचरा तेजबहादुर केसी निष्ठामा बसेका मान्छे हुन् । उनलाई समेत दवावमा पारियो । अहिले संसदले गर्नुपर्ने काम न्यायालयले गर्दिन्छ । सीडीओले गर्ने काम न्यायाधीशले गर्दिन्छ । प्रधानन्यायाधीशले गर्ने काम न्यायाधीशले गर्दिन्छ । प्रधानमन्त्रीले गर्ने काम न्यायाधीशले गर्दिन्छ । न्यायालयमा नैतिक संकट आइसक्यो नि ।
